O rezerwacie

Rozrzucone g臋sto na stoku wzniesienia na po艂udnie od centrum Ci臋偶kowic zgrupowanie ska艂 od dawna funkcjonowa艂o w 艣wiadomo艣ci miejscowej ludno艣ci jako miejsce nieprzychylne, tajemnicze, zamieszkiwane przez z艂e moce. Ci kt贸rzy zapuszczali si臋 w to ustronne miejsce opowiadali o fantastycznych kszta艂tach ska艂 przyr贸wnuj膮c je do postaci ludzkich, zwierz臋cych, wi膮偶膮c ich powstanie z niezwyk艂ymi wydarzeniami.
W czasach kiedy ludzie nie posiadali naukowych instrument贸w ogl膮du 艣wiata, swoist膮 form膮 interpretacji zjawisk i zmian w 艣rodowisku by艂y w艂a艣nie legendy (Wr贸bel S., 1998). Nazwa rezerwatu wi膮偶e si臋 z jedn膮 z opowie艣ci o powstaniu skamienia艂ego grodu. „Skamienia艂e Miasto” jest najwi臋ksz膮 przyrodnicz膮 atrakcj膮 Ci臋偶kowicko – Ro偶nowskiego Parku Krajobrazowego, najbardziej znan膮 i popularn膮.

W 1931r. „Skamienia艂e Miasto” zosta艂o uznane za zabytek przyrody. Ochron膮 obj臋to w贸wczas 30,49 ha. Rezerwat o pow. 14,91 ha powo艂ano Zarz膮dzeniem Ministra Le艣nictwa i Przemys艂u Drzewnego w dniu 12 lipca 1974 roku. W jego obr臋bie wyr贸偶ni膰 mo偶emy cztery po艂o偶one w niewielkiej odleg艂o艣ci od siebie enklawy. Ochron膮 prawn膮 obj臋to szereg wychodni skalnych zbudowanych z piaskowca ci臋偶kowickiego wraz z ro艣linno艣ci膮 porastaj膮c膮 ska艂y i ich otoczeniem. Wychodnie rozrzucone s膮 na d艂ugo艣ci 700 m pocz膮wszy od strzeg膮cych od strony zachodniej „Skamienia艂ego Miasta” po艂o偶onych bezpo艣rednio nad Bia艂膮 „Czarownicy” i ska艂y „Ratusz”, a偶 po najwy偶ej usytuowan膮 niemal偶e na szczycie kulminacji Ska艂ki 367 m n.p.m.

Wygl膮d najbardziej znanej wychodni ziemi tarnowskiej – „Czarownicy”, nawi膮zuje do ludowych wyobra偶e艅 wied藕m. Przypisywano tym kobiecym postaciom nadludzkie moce, umiej臋tno艣ci sprawowania kontroli nad innymi. Stawa艂y si臋 przez to przedmiotem wielu legend i poda艅. Nie inaczej by艂o i tym razem. Ska艂a o charakterystycznym profilu to czarownica ukarana za z艂orzeczenie ksi臋dzu jad膮cemu z komuni膮 艣wi臋t膮 do umieraj膮cego.

Usytuowanie przy drodze wojew贸dzkiej nr 977 z Tarnowa do Krynicy powoduje, 偶e wiele os贸b zwraca uwag臋 na jej charakterystyczny profil. Dzi臋ki swej popularno艣ci jest symbolem Ci臋偶kowicko – Ro偶nowskiego Parku Krajobrazowego. Z po艂o偶on膮 po s膮siedzku wychodni膮 r贸wnie偶 wi膮偶e si臋 bardzo ciekawa legendarna opowie艣膰. Rajcy jeszcze nie skamienia艂ego natenczas miasta, zamiast troszczy膰 si臋 o los grodu, czas przeznaczali na urz膮dzanie hulaszczych zabaw, pija艅stwie i rozwi膮z艂ym prowadzeniu. Na efekty nie trzeba by艂o d艂ugo czeka膰. Zamienieni z pe艂ni膮cym siedzib臋 rajc贸w urz臋dzie w ska艂臋 „Ratusz”, umierali w ogromnym cierpieniu, bo cho膰 chcieli ugasi膰 pragnienie nie byli w stanie zaczerpn膮膰 wody z przep艂ywaj膮cej tu偶 obok rzeki. Powr贸c膮 do 艣wiata 偶ywych tylko w贸wczas, gdy przep艂ywaj膮ca u podn贸偶y ska艂y Bia艂a, dosi臋gnie szczeliny znajduj膮cej si臋 na jej wierzcho艂ku.

Z ka偶d膮 niemal wychodni膮 w „Skamienia艂ym Mie艣cie” wi膮偶e si臋 jaka艣 legenda. A to o rycerzu – sk膮pcu, kt贸ry ze swej zach艂anno艣ci pilnuj膮c wej艣cia do groty w kt贸rej przechowywa艂 niegodziwie zgromadzony skarb, umar艂 z pragnienia, a innym razem o
pustelniku kt贸remu jako jedynemu prawemu pozwolono opu艣ci膰 miasto przed skamienieniem, a to o ksi臋dzu kt贸ry graj膮c w ko艣ci z diab艂em przegra艂 ko艣ci贸艂, kt贸ry r贸wnie偶 skamienia艂 (Iwanie R., 1998).

Najwi臋ksz膮 i najbardziej okaza艂膮 wychodni膮 „Skamienia艂ego Miasta” jest „Grunwald”. Pierwotn膮 nazw臋 „Piek艂o” wychodnia ta zawdzi臋cza „Tajemniczej Szczelinie”, gdzie wed艂ug legendy raz w roku pojawia膰 si臋 maj膮 ogromne skarby. Obecna nazwa nadana
zosta艂a w 500 rocznic臋 bitwy z pod Grunwaldem. Tablic臋 pami膮tkow膮, wykut膮 w skale w 1910 r. ufundowa艂 I.J.Paderewski. Wchodz膮c do rezerwatu mijamy 藕r贸d艂o „zdrowej wody”, o kt贸rym tak zwyk艂 mawia膰 wielki muzyk i patriota (Pulit F., 1993).

Szlak prowadzi wy艂o偶on膮 kamieniem drog膮 do jedynego miejsca w rezerwacie, gdzie istnieje mo偶liwo艣膰 rozpalenia ogniska. Troch臋 dalej dochodzimy do Warowni Dolnej i G贸rnej. Na tej drugiej odnale藕膰 mo偶emy XIX – wieczne inskrypcje eksploruj膮cych ten teren. Kr贸tkim szlakiem do艣膰 mo偶emy do jaski艅 w powsta艂ym na potrzeby budowy linii kolejowej kamienio艂omie. Dalej wyobra藕nia podpowiada nam nazwy kolejnych ska艂. Rozpoznajemy bez problemu ska艂y „Orze艂”, „Pianino”, „Pieczarki”, „呕贸艂w”, „Piekie艂ko” i „Borsuk”. Napotykamy dalej kolejno niewielkie „Baranki” i ostro zako艅czone „Piramidy” – oberwane fragmenty wi臋kszej ska艂y zamykaj膮cej „Lisi W膮w贸z”.

Na wychodni ograniczaj膮cej „Lisi W膮w贸z” odnajdziemy korze艅 o wygi臋tym kszta艂cie przypominaj膮cy form膮 „Aligatora”. Mijamy stoj膮c膮 samotnie „Pustelni臋” i dochodzimy do „Baszty Paderewskiego”. Nazwa zosta艂a nadana wysokiej ambonie w 1985 r., w 125
rocznic臋 urodzin artysty. Tutaj Tarnowskie Towarzystwo Muzyczne wmurowa艂o tablic臋 upami臋tniaj膮c膮 pami臋膰 wielkiego polityka i pianisty. Przechodzimy obok „Cyganki” i „Grzybka” i dochodzimy do polany z kt贸rej ukazuje si臋 nam widok w kierunku po艂udniowym, na Zborowice w Dolinie Bia艂ej, G贸ry Grybowskie – najbardziej na zach贸d wysuni臋tej Beskidu Niskiego i Beskid S膮decki. Dochodzimy do ostatniej na naszej trasie wychodni „Ska艂ki z krzy偶em”, na kt贸r膮 wej艣膰 mo偶na poprzez w膮sk膮, ciasn膮 szczelin臋. Z g贸ry roztacza si臋 panorama na Ci臋偶kowice i Dolin臋 Bia艂ej, a w g艂臋bi najbardziej na p贸艂noc wysuni臋t膮 cz臋艣膰 Pog贸rza Ro偶nowskiego, Pasmo Wa艂u i Lubinki.

Id膮c dalej szlakiem niebieskim biegn膮cym w kierunku Rzepiennika Strzy偶ewskiego dochodzimy do pomnika przyrody nieo偶ywionej – Jar „Wodospad”. Zaliczany do najwi臋kszych atrakcji turystycznych okolic Ci臋偶kowic, le偶y ju偶 poza rezerwatem „Skamienia艂e Miasto”. Schodz膮c szlakiem w dolin臋, po przej艣ciu przez mostek, nale偶y odbi膰 w prawo i przej艣膰 kilkana艣cie metr贸w po艣r贸d ska艂.
Popularnie nazywany „W膮wozem Czarownic”, przybiera posta膰 g艂臋bokiej rozpadliny skalnej d艂ugiej na ponad 40 metr贸w i szerokiej do 4 metr贸w. Ograniczaj膮 go kilkunastometrowe 艣ciany skalne z piaskowca ci臋偶kowickiego, cz臋sto w postaci nadwieszonych ambon. W膮w贸z zako艅czony jest przewieszon膮 艣cian膮 o wysoko艣ci 14 metr贸w, z kt贸rej sp艂ywa potok tworz膮c wodospad. W okresie wczesnowiosennym powstaje du偶ych rozmiar贸w efektowny lodospad.

Na terenie rezerwatu stwierdzono wyst臋powanie trzech zespo艂贸w le艣nych. S膮 to: kontynentalny b贸r mieszany jest zbiorowiskiem lasu sosnowo – d臋bowego stosunkowo ubogiego florystycznie, podg贸rska d膮browa acydofilna i jod艂owy b贸r mieszany. Wyst臋powanie wielu drzewostan贸w le艣nych na terenie stosunkowo niewielkiej powierzchni stanowi o znacznej r贸偶norodno艣ci florystycznej i fitosocjologicznej. Takie zr贸偶nicowanie spowodowane jest r贸偶norodno艣ci膮 warunk贸w glebowych, a w efekcie znaczne zr贸偶nicowanie gatunk贸w ro艣lin. Na obszarze rezerwatu stwierdzono wyst臋powanie 124 gatunk贸w ro艣lin naczyniowych (bez mch贸w, w膮trobowc贸w i porost贸w. Spo艣r贸d nich, 16 gatunk贸w obj臋tych jest ochron膮 prawn膮 (ZPKPwT, 2006). Ze wzgl臋du na niewielk膮 powierzchni臋, znikomo wykszta艂cone pi臋tro podszytu oraz znaczn膮 penetracj臋 terenu przez turyst贸w, w艣r贸d zamieszkuj膮cych rezerwat zwierz膮t brakuje gatunk贸w zwierz膮t o du偶ych rozmiarach. Bogaty jest natomiast 艣wiat owad贸w i ptak贸w. W艣r贸d bezkr臋gowc贸w na uwag臋 zas艂uguj膮 barwne motyle, trzmiele, chrz膮szcze. Na terenie rezerwatu bardzo cz臋sto obserwowa膰 mo偶na mr贸wki z rodzaju gmach贸wka. Wyst臋puj膮 w bardzo du偶ej ilo艣ci na skale „Ratusz”.

Bibliografia:
– Firlej Piotr: 2006 rok, praca magisterska pt. „Kierunki aktywizacji turystycznej Ci臋偶kowicko-Ro偶nowskiego Parku Krajobrazowego”, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Krak贸w.
– Iwanie R.: 1998 rok, „Tarn贸w i jego okolica w legendach”, wyd. Miejska Biblioteka Publiczna im. J. S艂owackiego w Tarnowie, Tarn贸w.
– Pulit F.: 1990 rok, „Dom w Ojczy藕nie”, wyd. Fundacja Paderewskiego – Chicago, Tarn贸w – K膮艣na Dolna.
– Wr贸bel S.: 1998 rok, „Ci臋偶kowice. Dzieje miasta do ko艅ca XVIII wieku”, wyd. Urz膮d Miasta i Gminy Ci臋偶kowice, Tarn贸w.

Opracowanie: Pogorza.PL